Onderwijs
Social Design Showdown organiseert in samenwerking met PONT een bijeenkomst speciaal voor onderwijsprofessionals in social design. Een middag om elkaar te ontmoeten, kennis te delen en te ontdekken hoe social design wordt onderwezen in Nederland. Tijdens dit event nemen we elkaar mee in wat er op dit moment allemaal gebeurt in het social design onderwijs.
We wisselen ervaringen uit over lessen, opdrachten en werkvormen, maar ook over wat er speelt op de werkvloer: waar loop je tegenaan, welke uitdagingen zijn herkenbaar, en wat kunnen we van elkaar leren? Tegelijk bouwen we aan een netwerk van docenten, coördinatoren en onderzoekers die zich bezighouden met social design in het mbo, hbo, wo en beyond.
Tijdens deze editie staat verbinden centraal. We brengen het social design onderwijslandschap in kaart, leren elkaars opleidingen beter kennen en verkennen hoe we samen het narratief van social design onderwijs kunnen versterken.
Doelgroep:
Deze bijeenkomst is voor mensen die actief onderwijs geven of opleiden binnen het social design vak. De bijeenkomst is niét bedoeld voor studenten of ontwerpers zonder onderwijspraktijk. Daarvoor organiseren we andere momenten.
Terugblik
Mapping the Field
Tijdens Social Design Showdown 25 stond één vraag steeds opnieuw centraal: wat is social design onderwijs eigenlijk, en wat vraagt het van ontwerpers vandaag?
Maatschappelijke waarde werd door vrijwel iedereen genoemd als het hart van het vak. Tegelijk klonk de reflectie dat die kern voor ontwerpers soms zó vanzelfsprekend is geworden, dat we vergeten hoe onduidelijk en zelfs abstract die nog kan zijn voor de buitenwereld.
Daarmee samenhangend kwam het belang van procesregie sterk naar voren. Social design gaat niet alleen over interventies of oplossingen, maar over het bewust regisseren van processen, relaties en contexten. Ontwerpers bewegen zich steeds nadrukkelijker als begeleiders en verbinders binnen complexe maatschappelijke vraagstukken.
Ook werd stilgestaan bij de identiteit van de ontwerper. Wie is de ontwerper die we ‘naar buiten sturen’? Met welke waarden, overtuigingen en verantwoordelijkheden? Dat gesprek werd gezien als onmisbaar voor verdere professionalisering van het vak.
“We zouden veel meer moeten weten van wie de ontwerper is, vóórdat die naar buiten gaat.”
Onderwijs, curricula en vaardigheden
In gesprekken over opleidingen en curricula werd zichtbaar hoe sterk social design-opleidingen leunen op leren in de praktijk. Projecten en echte contexten vormen vaak het hart van het onderwijs. Studenten leren door te doen, buiten de muren van de opleiding.
Tegelijkertijd werd een spanningsveld benoemd tussen vraaggestuurd werken en het aanbieden van een gedeelde basis. Vrijwel alle opleidingen herkennen de zoektocht naar wat iedere social designer minimaal zou moeten meekrijgen.
Ethiek en psychologie blijken al relatief stevig ingebed, vaak gekoppeld aan ontwerpmethodes. Wat nog weinig structureel terugkomt, is een sociologische en bestuurskundige basis, terwijl juist vanuit die disciplines steeds meer richting design wordt bewogen.
Opvallend was ook de diversiteit in opbouw van opleidingen. Sommige programma’s beginnen bij het ‘ik’ en bewegen gaandeweg naar de maatschappij. Andere doen het precies andersom: eerst de wereld en haar systemen, pas later de persoonlijke positionering van de ontwerper.
Over opleidingen heen kwamen echter opvallend veel gedeelde vaardigheden naar voren:
kritisch kunnen reflecteren
in dialoog durven gaan met anderen
naar buiten durven treden, uit de comfortzone
actiegericht en onderzoekend werken
ergens voor durven staan
Openheid werd daarbij steeds opnieuw genoemd als kernkwaliteit. Openheid in proces, in uitkomst en in leren. Die openheid wordt gezien als kracht van het vak, maar maakt het ook lastig om social design eenduidig uit te leggen, zeker richting jonge studenten.
Veldwerk en werken in context
Een aparte sessie ging in op veldwerk en werken in context. Hier werden zeer concrete ervaringen gedeeld, vooral in de vorm van do’s en don’ts.
De belangrijkste les: begin met aanwezig zijn in de context. Observeren, meebewegen en begrijpen wat er al is, voordat je iets toevoegt.
Een duidelijke waarschuwing klonk tegen de reflex om snel met vragenlijsten de wijk in te gaan. Relaties en vertrouwen bouwen gaat vooraf aan het stellen van vragen.
Ook werd uitgebreid gesproken over het gebruik van conversation pieces. Die hoeven niet letterlijk over het onderwerp te gaan, maar kunnen helpen om openheid, veiligheid en nieuwsgierigheid te creëren. Wat werkt, hangt sterk af van context, doelgroep en schaalniveau.
Een belangrijk aandachtspunt was het managen van verwachtingen. Wie mensen bevraagt over hun leefwereld, schept verwachtingen over vervolg en terugkoppeling. Daar moet je eerlijk en expliciet over zijn.
“Je kunt iemand niet één keer bevragen en daarna verdwijnen. Dan laat je mensen achter met verwachtingen.”
Samenwerking
In het gesprek over samenwerking kwam een duidelijke paradox naar voren: de spanning tussen waarde voor de student en waarde voor de maatschappelijke partner. Die belangen hoeven elkaar niet uit te sluiten, maar vragen wel om expliciete afstemming.
Daarbij spelen verschillende ritmes een rol. Onderwijs werkt in semesters, terwijl maatschappelijke partners vaak denken in jaren. Dat schuurt, en vraagt om bewuste keuzes in samenwerking en planning.
Ook werd gewezen op risico’s zoals participatiemoeheid, wanneer jaarlijks grote groepen studenten in dezelfde contexten werken. En op de complexiteit van ethiek, consent en verantwoordelijkheid in langdurige samenwerkingen.
Wat bleef hangen, was het besef dat goede samenwerking niet vanzelf ontstaat. Ze vraagt om zorgvuldigheid, transparantie en wederkerigheid, juist in een vakgebied dat zo sterk leunt op werken met en in de leefwereld van anderen.
Programma
14:00u Inloop
14:30u Welkom en ‘mapping the field’
14:45u Presentaties van MBO, WO & HBO
15:45u Break-out sessies
17:00u Panelgesprek en aankondiging
17:15u Borrel
Sprekers
Gabriele Ferri (Technische Universiteit Eindhoven) (English speaker)
Gabriele Ferri is een maatschappelijk betrokken docent en designonderzoeker aan de TU/e Industrial Design, waar hij de studio Transforming Practices leidt. Gefrustreerd door de onhoudbare cyclus van productie, consumptie en weggooien, pleit hij voor praktijken die zorg vooropstellen en voor het verlengen van de "lange levensduur" van designartefacten. Hij daagt zijn studenten uit met het idee dat in onze consumptiemaatschappij een van de meest radicale dingen die we kunnen ontwerpen "niets" is.
Susan van Esch (Hogeschool voor de Kunsten Utrecht)
Susan van Esch werkt al meer dan twintig jaar op het snijvlak van kunst, cultuur en samenleving. In haar werk staat de overtuiging centraal dat juist in de kracht én de spanning van het verschil ruimte ontstaat voor vernieuwende oplossingen. Vanuit die gedachte ontwikkelde en leidde zij diverse crossover-samenwerkingen die organisaties helpen om anders te denken en nieuwe vormen van impact te realiseren.
Momenteel richt zij zich in haar onderzoek op radicale creativiteit en de vraag hoe deze kan bijdragen aan sociale transformatie.
Als hoofd van de masteropleiding Crossover Creativity aan de HKU geeft zij richting aan een leeromgeving waarin studenten worden uitgedaagd om complexe maatschappelijke vraagstukken te benaderen met verbeeldingskracht, samenwerking en een scherpe blik op verandering.
Jan Erik Fokke (Cibap)
Jan Erik Fokke helpt jongeren, professionals en organisaties innoveren, positioneren en groeien met een nieuw perspectief. Hij werkt graag op het snijvlak van creatie, strategie en coaching. Hij doet dat vanuit wisselende rollen, van tijdelijk innovator en docent/trainer tot directeur-bestuurder van sociale ondernemingen. Jan Erik is initiatiefnemer van de opleiding Social Design op Cibap vakschool voor vormgeving waar hij ook les geeft.
Locatie
De Witte Vosch
Oudegracht 46
3511 AR Utrecht
Deze editie werd georganiseerd in samenwerking met De Publieke Ontwerppraktijk PONT.